Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 reguluje czasy jazdy, przerwy oraz okresy odpoczynku kierowców wykonujących przewozy drogowe w Unii Europejskiej. Jego celem jest poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz zapewnienie odpowiednich warunków pracy kierowców. Ustawodawca unijny przewidział jednak sytuacje wyjątkowe, w których możliwe jest odstąpienie od sztywnych norm. Taką możliwość daje art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006.
Art. 12 pozwala kierowcy czasowo przekroczyć dopuszczalne czasy jazdy, przerwy lub odpoczynku, jeżeli jest to konieczne, aby dotrzeć do odpowiedniego miejsca postoju zapewniającego bezpieczeństwo osób, pojazdu lub ładunku. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i powinien być interpretowany ściśle.
Odstępstwa te:
• mają charakter incydentalny i wyjątkowy,
• nie mogą zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego,
• muszą być uzasadnione nadzwyczajnymi, obiektywnymi okolicznościami,
• powinny być ograniczone wyłącznie do zakresu niezbędnego do osiągnięcia bezpiecznego miejsca postoju.
Nie jest to więc legalne, planowane wydłużenie czasu jazdy, lecz rozwiązanie stosowane wyłącznie w sytuacjach awaryjnych, których nie można było racjonalnie przewidzieć na etapie organizacji przewozu.
Odstępstwo może mieć zastosowanie m.in. w sytuacjach takich jak:
• nagłe i nieprzewidziane korki lub wypadki drogowe powodujące długotrwałe zablokowanie trasy,
• ekstremalne warunki pogodowe (np. śnieżyce, gołoledź, gwałtowne burze),
• brak wolnych miejsc parkingowych w zaplanowanym miejscu postoju, mimo podjęcia realnych prób zatrzymania pojazdu,
• nagłe zamknięcie parkingu lub infrastruktury postojowej.
Warunkiem zastosowania art. 12 jest to, aby sytuacja była niezależna od kierowcy i niemożliwa do przewidzenia przy zachowaniu należytej staranności w planowaniu trasy. Przepis nie może stanowić instrumentu korygowania błędów logistycznych przedsiębiorstwa ani sposobu na realizację nadmiernie napiętego harmonogramu przewozu.
Warto również wskazać, że po zmianach wprowadzonych Pakietem Mobilności doprecyzowano możliwość wydłużenia czasu prowadzenia pojazdu w celu powrotu do centrum operacyjnego pracodawcy lub miejsca zamieszkania kierowcy w związku z odbiorem skróconego lub regularnego tygodniowego okresu odpoczynku. W ściśle określonych warunkach dopuszczalne jest wydłużenie dziennego czasu prowadzenia o maksymalnie jedną godzinę, a wyjątkowo o dwie godziny – pod warunkiem odbycia dodatkowej przerwy trwającej co najmniej 30 minut bezpośrednio przed tym wydłużeniem. Także w tym przypadku wymagane jest odpowiednie udokumentowanie przyczyny odstępstwa.
Samo przekroczenie norm nie jest wystarczające do legalnego skorzystania z art. 12. Kierowca musi spełnić określone obowiązki formalne i organizacyjne.
- Dojechać do najbliższego bezpiecznego miejsca postoju
Przekroczenie czasu jazdy lub pracy powinno być jak najkrótsze i ograniczone wyłącznie do dojazdu do miejsca, w którym możliwe jest bezpieczne zatrzymanie pojazdu. Niedopuszczalne jest kontynuowanie jazdy ponad zakres rzeczywiście niezbędny. - Wykonać wydruk lub dokonać odręcznego wpisu i opisać przyczynę odstępstwa
Po skorzystaniu z odstępstwa kierowca ma obowiązek udokumentować przyczynę przekroczenia. W przypadku tachografu cyfrowego odbywa się to poprzez wykonanie wydruku i sporządzenie czytelnego opisu na jego odwrocie. W przypadku tachografu analogowego – poprzez dokonanie odpowiedniego wpisu na wykresówce.
Wydruk lub wpis musi zawierać:
• datę i miejsce zdarzenia,
• czytelny podpis kierowcy,
• wskazanie podstawy prawnej – art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006,
• konkretny, rzeczowy opis przyczyny odstępstwa.
Wydruk należy wykonać najpóźniej po dotarciu do bezpiecznego miejsca postoju, bez zbędnej zwłoki. Niedopuszczalne jest odkładanie sporządzenia dokumentacji na późniejszy termin lub jej uzupełnianie po kilku dniach. Kierowca ma obowiązek przechowywać dokumentację przez okres 56 dni wraz z pozostałymi zapisami dotyczącymi czasu pracy i okazywać ją podczas ewentualnej kontroli drogowej. Następnie dokumentacja przekazywana jest przedsiębiorcy i podlega dalszemu przechowywaniu zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Organy kontrolne każdorazowo analizują zasadność skorzystania z odstępstwa, uwzględniając m.in. dane z tachografu, przebieg trasy, lokalizację parkingów oraz rzeczywisty charakter zdarzenia. Brak właściwego uzasadnienia, lakoniczny opis lub powtarzalność podobnych „nadzwyczajnych” sytuacji mogą skutkować zakwestionowaniem odstępstwa i nałożeniem sankcji administracyjnych zarówno na kierowcę, jak i na przedsiębiorcę.
Art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 umożliwia odstępstwo od norm czasu jazdy i odpoczynku wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych. Warunkiem legalnego zastosowania tego przepisu jest zachowanie bezpieczeństwa, ograniczenie przekroczenia do absolutnego minimum oraz prawidłowe i terminowe udokumentowanie przyczyny. Nadużywanie tej regulacji lub traktowanie jej jako elementu standardowej organizacji przewozów może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych oraz wpływać na ocenę dobrej reputacji przedsiębiorstwa transportowego.
Dominik Mierzwa, CRK Solutions
